عمليات ساختمانى سراغ نقشه و طرح و برنامه برود تا بتواند اراده خود را بر آن استوار كند ، در حالى كه اراده و مشيّت خداوند مسبوق به طرح و برنامه و فكر نيست ، بلكه همين كه اراده كند كفايت مىكند . مقدّمات اراده توضيح بحث به بيان واضح تر اين است كه اگر انسانى كه فاعل مختار است بخواهد كارى را انجام دهد ، اوّل تصوّر آن را مىكند ، بعد تصديق به فايده آن را مىكند ، بعد حساب خير و شرّ آن را ، و بعد از آن شوق مؤكّد پيدا مىكند ، و در آخر كار تصميم مىگيرد و اراده مىكند كه كار را انجام دهد ، و پس از اراده كار مورد نظر انجام مىگيرد . امّا خدا در اراده و مشيّت خود احتياجى به اين تصديق و تصوّرات و فكر و رويّه ها ندارد و همين كه اراده كارى را بكند آن كار انجام مىشود . ( انّما امره اذا اراد شيئاً ان يقول له كن فيكون ) ( 1 ) . در اين كه اراده بعد از مشيّت است يا اراده عين مشيّت است بين علما اختلاف وجود دارد ، ولى از برخى روايات استفاده مىشود كه اراده بعد از مشيّت است و بر اين حساب مشيّت همان شوق مؤكّد است . شوق مؤكّد غير از اراده است ، اين از اشتباهات مرحوم حاجى سبزوارى است كه از اراده تعبير به شوق مؤكّد كرده . ( 2 ) مرحوم آخوند خراسانى هم چون منظومه حكمت را نزد مرحوم حاجى سبزوارى خوانده معتقد شده است كه اراده همان شوق مؤكّد است ، ( 3 ) در صورتى كه شوق مؤكّد يك حالت انفعالى است كه در نفس انسان به وجود مىآيد و بعد از آن اراده و تصميم براى انسان حاصل مىشود ; براى مثال اگر شما مدّتى است خربزه

--> 1 - سوره يس ، آيه 82 2 - شرح منظومه ، ص 184 ، چاپ سنگى 3 - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 93 ، چاپ سنگى